Costas Ferris, Thesia Panayiotou tarafından yazılmış ve Türkçe’ye Başar Sabuncu tarafından çevrilmiş olan “Rembetiko” adlı oyunun yönetmenliği de yine Costas Ferris üstlenmiştir. Peki aklımıza ilk gelen soru ne olmalıdır? Sizce, “Rembetiko” nedir?

            Rebetiko, rebetika veya rembetika olarak da bilinen “rembetiko”, "rebet" teriminden gelmektedir. “Rağbet” sözcüğünden türemiştir. Çünkü bu müzik türüne ait şarkılar genellikle herkesin bildiği veya söyleyebildiği şarkılar olduğundan “kolay ve sevilen” yani; “rağbet” edilen şarkılar anlamına gelmektedir. Zembekiko'daki zeybekin y harfi nasıl düşürülmüşse; rağbetteki ğ harfi de öyle düşürülmüş olmalıdır bu durumda. Bu bakımdan bakacak olursak “rembetiko” Osmanlıca bir sözcüktür ve Rembetiko, önceleri manga adı verilen kabadayıların, esrarkeşlerin ve hapishane külhanbeylerinin müziği olarak da bilinmektedir. Ezginin Günlüğü’nde de bu kültüre dair birkaç atıf da yapılmamış değildir. Şöyle ki, malum “Rembetiko” kültürü dediğimiz şey, uyuşturucu tütün mamulleri ile pek bir haşır neşir imiş ve çok sevdikleri “bu şey” sadece sigaranın dumanına sarılarak ifade edilirmiş. Yani, “Sigaramın dumanına sarsam saklasam seni”. diye bir atıfın yapıldığını anlamak çok da zor değildir. Bir başka şarkı ise, bildiğinizden çok emin olduğum, Yeni Türkü’nün “Yedikule” şarkısı: “Nargilem duman duman…” diye devam eden…

            Rembetiko, temel olarak iki gelenekten gelen bir müzik türüdür aynı zamanda. İki türe ayrılır. Birincisi İzmir tarzı (smyrneika) daha neşeli rembetiko ekolü, diğeri ise tekke tarzı olan pire ekolüdür (ki oyunda kullanılan da budur. Kahvehanenin adı “pire”dir.)  İki tarz, mübadele sonrasında “pire” semtinde buluşmuştur. Bu buluşma da aslen 1922’ye dayanır. Rembetikonun gelişmesinde ve yayılmasında bir dönüm noktası olan tarihe… Bu tarih, Yunanistan’da  “Küçük Asya Felaketi” diye anılacaktır, Türkiye'de ise “Kurtuluş Savaşı”nın zaferi. Sonunda ise, 24 Temmuz 1923’de imzalanan Lozan Antlaşması’nın ek protokolü uyarınca gerçekleşen nüfus mübadelesi, Ege denizinin iki yakasında yaşayan halklar için dramatik bir süreç başlatır ve müzikalimizde bunu konu alacaktır.

      Evet, bu kadar genel kültür bombardımanından sonra isterseniz biraz da oyuna değineyim. Filmi de yapılmış olan(1983) 'Rembetiko' nun yönetmeni Costas Ferris’in bu filmini sahneye taşıma arzusuyla ortaya çıkan bu müzikalin konusu şöyle seyir etmektedir. Gelin bir bakalım…

            1924 mübadelesinde Anadolu'dan Yunanistan'a giden Rumların hayatlarından çok ilginç kesitler veren “Rembetiko”, savaş sonrası, mübadele, göç ve yabancılaşma konularını irdeler. 1923’teki mübadele sonucu, Anadolu’da yaşayan Yunanlar Yunanistan’a, Yunanistan’da yaşayan Türkler Anadolu’ya göç etmek zorunda kalmıştır. Doğduğu topraklardan kopan insanlar; “ait oldukları” öne sürülen topraklara tutunamamış, içlerinde hep ayrılık, özlem ve acıyı taşımışlardır. İşte rembetiko şarkısı; bu acının, isyanın ve insan doğasının önemli bir parçası olan aşkın ezgili çığlığıdır.” Öyle bir çığlıktır ki bu, seyirciye de içine çeker adeta. Zor koşulların boyunları büktüğü oyunda aynı zamanda da mutlu ve umut dolu bir hayatın peşinden koşulur. Özellikle Ege ve Yunan ritimlerine aşıksanız, o kıpır kıpır ritim sizin içinizi doldurmakla kalmaz, o içinizdeki doluluğu yüzünüze de yansıtır ister istemez. Ve bu müzikal, sizi, alır götürür koltuğunuzdan… Buzuki, bağlama, gitar, lut, santur, ud keman, arp, lir, flüt, armonika, tef, dümbelek, zil ve ıslık… Ve bir çığlık: Rembetiko! Alın hepsini birleştirin ve damardan bir ritim duyumsayın içinizde… Rembetiko, aşkın, ayrılığın, hoşnutsuz olanların, yer altı dünyasının, haşhaşın, hapishanenin, yoksulluğun, işin, hastalığın, ölümün, annenin ve en önemlisi göçün şarkısıdır.  Feryat eden enstrümantal ve vokal doğaçlamalar, şehvet uyandırıcı kadın sesi, Türk göbek dansına benzer 4/4’lük ölçüyle çalınan ve cinsel olarak tahrik edici çiftetelli tarzı hareketli bir dans… Oyuncularla üzülür, ağlar; oyuncularla sevinir, gülersiniz bu müzikalde… Tabi ki burada yönetmen ve oyuncuların ve de özellikle ses ve ışığın önemi kanıksayamayız. Müzikalde başlıca rolleri, Zeynep Çimenser, Emre Erçil, Buğra Koçtepe, Sukün Işıtan, Bilal Gürdere ve Uğur Çavuşoğlu üstleniyor. Müzikte ve dansta ise oyunculara, Makam Orkestrası, Senfoni Orkestrası ve sekiz dansçı eşlik ediyor.

Rembetiko (Müzikal)

Yazan: Costas Ferris, Thesia Panayiotou

Çeviren: Başar Sabuncu

Yöneten: Costas Ferris

Yönetmen Yardımcısı: Hicran Yavuz

Dekor Tasarım: Zeki Sarayoğlu

Giysi Tasarım: Çevren Sarayoğlu

Işık Tasarım: Zeynel Işık

Müzik: Thesia Panayiotou

Müzik Direktörlüğü: Can Atilla

Koreografi: Deniz Gebeshuber

Dramaturg: Servet Aybar

Prova Çevirmeni: Hristos Teazis

Sahne Amiri: Kenan Kara

Işık Kumanda: Murat Gültekin

Mekanik Kumanda: Recep Yayla

Rol Dağılımı

Zeynep Çimenser, Emre Erçil, Buğra Koçtepe, Sukün Işıtan, Bilal Gürdere,

Uğur Çavuşoğlu, Seda Oksal, Uğur Keleş, Emrah Keskin, Emine Buse Buhur,

Nisa Büyüknalbant, Selçuk Göldere, Aslıhan Nebi Ercan

Nihal Erdoğan, Handan Kaya, Eda Demirsoy, Dilara Gürdere, Dilan Kart,

Diler Öztürk, Gülan Düzgün, Peyruze Rana Şimşek, Umut Kılınç, İlke Can,

Murat Kurşun, Emine Buse Buhur, Nisa Büyüknalbant

Spiker Sesi:

Erdinç Doğan

Makam Orkestrası:

Ertuğrul İlerisoy, Apti Yıldan Dirik, Haluk Derinöz, Selçuk Ovalı, Seyfi Atiker,

Ümit Bayraktar, Aytaç Yürekli, Andaç Ulutaş, Mert Tümer, Vehbi Emre Kesim

Solo Buziki:

Manolis Karadinis

Senfoni Orkestrası:

Ümmiye Özdem, Ayşegül Yaylalı, Melda Sak, Ayşegül Duran, Tufan Tahir Tolga

Dansçılar:

Osman Özyurt, Özlem Özükan, Nazlı Dirin, Sevgi Zeynep Olcayto, Özlem Özdemir, Ali Akabalı, Beril Mavioğlu, İlke Sayıner